زعفران

ستفاده از زعفران به هر شکل و در هر فرآورده‌ای حداکثر تا روزی یک‌دهم گرم برای یک فرد بالغ مجاز است. در مصرف‌های دارویی نیز مقدار مجاز مصرف، حداکثر ۱ گرم است. مصرف بیش از ۳ گرم زعفران باعث خونریزی شدید، سقط‌جنین و در مواردی منجر به مرگ می‌شود. البته در دنیا گزارش‌هایی مبنی بر مصرف ۵ تا ۹ گرم زعفران که مرگ و میر به دنبال داشته، ارائه شده است.

زعفران در غذاهای اروپایی، آفریقای شمالی و آسیایی به کار می‌رود. متخصصان رایحه آن را شبیه عسل به همراه طعم چوبی، یونجه مانند و خاکی توصیف می‌کنند؛ براساس ارزیابی دیگر، زعفران طعم یونجه را می‌دهد، اما فقط کمی تلخ‌تر است. از آن جا که دارای یک رنگ زرد-نارنجی درخشان می‌باشد، در سراسر جهان در همه چیز از پنیر، شیرینی و نوشیدنی گرفته تا محصولات پخته شده، ادویجات، غذاهای گوشتی و سوپ‌ها به کار می‌رود. در زمان‌های قدیم، بسیاری از غذاها به دلیل مقادیر بازدارنده فراوان مشهور بودند. اغلب به دلیل بالا بودن قیمت زعفران، این ادویه ارزشمند، به وسیله گلرنگ یا زردچوبه، رقیق یا جایگزین می‌شود. هر دو این‌ها رنگ خوبی دارند، اما طعمشان با زعفران فرق دارد. از زعفران در صنعت شیرینی‌سازی و مشروبات الکلی استفاده می‌شود؛ این رایج‌ترین کاربرد زعفران در ایتالیا است. چارتریوس، ایزارا و استرگا انواعی از نوشیدنی‌های الکلی هستند که زعفران نقش فراوانی در ایجاد طعم و رنگ آن‌ها دارد. رشته‌های زعفران قبل از افزوده شدن به غذا، به مدت ۱۰ دقیقه در آب یا شراب قرار می‌گیرند. این فرایند رنگ و طعم زعفران را استخراج می‌کند؛ زعفران پودر شده به این مرحله نیاز ندارد. سپس این محلول خیس خورده به غذای داغ در حال پخت افزوده می‌شود، و به رنگ و طعم اجازه می‌دهد که پخش شود. این موضوع برای آماده کردن محصولات پخته شده یا سس‌های غلیظ بسیار حیاتی است. در اسپانیا، ایران، هند، پاکستان و سایر کشورها، رشته‌ها، چاشنی محبوبی برای برنج به‌شمار می‌روند. دو مثال برای برنج زعفرانی “زارزوئلاً با خورش ماهی یا سایر غذاهای دریایی و پائلای والنسیایی، یک غذای برنجی-گوشتی خوش‌مزه، می‌باشند. برای درست کردن بویلابیسه فرانسوی، که یک خورش ماهی ادویه‌ای از شهر مارسی است، و غذای ایتالیایی ریزوتوی میلانی، زعفران بسیار حیاتی می‌باشد. نان زعفرانی انواع متنوع سوئدی و کرن‌والی دارد و در سوئد به «لوسکت» (در ادبیات «لوسی کت»، بعد از سنت لوسی) یا «لوسبول» مشهور است. نان دوم یک خمیر نان غنی شده می‌باشد که به‌همراه دارچین، جوز هندی و انگور فرنگی، به آن زعفران اضافه شده‌است. آن‌ها را به‌ویژه در طول ظهور، و مخصوصاً در روز سنت لوسی می‌خورند. در انگلستان، “نان زعفرانی رول” به‌طور سنتی برای جشن‌های سالانه (جشن شادی) یا اهدا به کلیسا تهیه شده‌اند. در غرب کرن‌وال، “نان زعفرانی تی تریت” بزرگ، نمایان‌گر گردش‌ها و فعالیت‌های «مدرسه شنبه متدیست» می‌باشد. اهالی مراکش در غذاهایی که در طاجین سرو می‌شود، ازجمله کتفا (شامی کباب با گوجه فرنگی)، مکوالی (غذای مرغ-بالنگ) و مروزیا (بره تازه که با آلو و بادام تزیین شده‌است) از زعفران استفاده می‌کنند. در برگ مخلوط شرموله که در بسیاری از غذاهای مراکشی نقش طعم دهنده را بازی می‌کند، زعفران عنصری کلیدیست. ازبک‌ها آن را در غذاهای برنجی ویژه که به «پلو ازدواج» مشهور است، به کار می‌برند. در چلوکباب که غذای ملی ایرانیان است، نیز زعفران، از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد. شاید مهم‌ترین جلوه استفاده از زعفران در غذاهای مناطق جنوبی هند، در کاسری بهاث (دسری بر پایه سمولینا از کارانتاکا) باشد. همچنین در غذای آسیای جنوبی بریانی که یک غذای برنج-سبزی تند است، از زعفران استفاده می‌شود (یک مثال بریانی حیدرآباد پاکستانی است). زعفران گوشت و مرغ شبه قاره‌ای را ادویه دار می‌کند، و به ویژه در میان مسلمانان و راجستانی‌ها وارد بسیاری از شیرینی جات شده‌است. تکنولوژی مدرن یک ظرافت تازه به این لیست افزوده‌است: بستنی زعفرانی. شیرینی‌های منطقه‌ای ایجاد شده بر پایه شیر آن را نمایان می‌سازند، در میان آن‌ها گلاب جامن، قلفی، دو کا میثا و لسی زعفرانی قرار دارد؛ آخرین مورد یک نوشیدنی شیرین بر پایه ماست است که نماد فرهنگی به‌شمار می‌رود.

بیش از سه‌هزار سال است که زعفران به یک چاشنی، عطردهنده، رنگ‌دهنده و داروی کلیدی تبدیل شده‌است. زعفران به عنوان یکی از گران‌قیمت‌ترین گونه‌ها بر اساس وزن، شامل کلاله‌هایی است که از گل‌های زعفران گسترش یافته رویشی خارج می‌شوند. طعم تلخ «رشته‌ها» ی خشک‌شده حاصل و عطر یونجه مانند آن‌ها موجب شناسایی‌شان می‌شود. زعفران در حیات وحش ناشناخته است؛ احتمالاً خودرو و از گونه زعفران تزیینی می‌باشد که ریشه آن به کرت یا آسیای مرکزی بر می‌گردد. زعفران متعلق به جنوب غربی آسیا بوده و در ابتدا در منطقه‌ای از یونان امروزی کشت شده‌است. از عصر باستان تا امروز، تاریخچه زعفران مملو از کاربردهایی در غذاها، نوشیدنی‌ها، و درمان‌های گیاهی سنتی است: از آفریقا و آسیا تا اروپا و آمریکا، رشته‌های قرمز درخشان در آشپزی، ادویجات و انواع نوشیدنی‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند. مردم باستان معتقد بودند که زعفران قادر است معده درد، طاعون و آبله را درمان کند.

سرطان به عنوان دومین علت اصلی مرگ و میر در جهان در نظر گرفته می‌شود. زعفران به عنوان یک گیاه دارویی به دلیل ضد سرطان بودن‌اش شناخته شده‌است، و یک درمان بالقوه و طبیعی سرطان است. در یک آزمایش بالینی تصادفی دوسوکور که در مجله‌ی طب گیاهی اَویسِنا (Avicenna Journal of Phytomedicine) منتشر شده، اثرات زعفران بر واکنش به درمان در بیماران مبتلا به متاستاز کبد مورد بررسی قرار گرفت. سیزده شرکت‌کننده‌ی مبتلا به متاستاز کبد وارد این مطالعه شدند و سپس به دو گروه مختلف تقسیم شدند. هر دو گروه رژیم شیمی درمانی دریافت کردند. شرکت‌کنندگان در گروه ۱ با کپسول زعفران (۵۰ میلی‌گرم و دو بار در روز) در طول دوره‌ی شیمی درمانی تحت درمان قرار گرفتند و به گروه ۲ دارونما داده شد. مجموع طولانی‌ترین قطر برای تمام زخم‌ها و آسیب‌ها قبل و بعد از درمان، به وسیله‌ی سی تی اسکن همراه با تزریق وریدی محاسبه و مقایسه شد. از ۱۳ فردی که در این مطالعه شرکت کرده بودند، شش نفر جدا شدند و هفت نفر تا پایان ادامه دادند. در گروه درمان شده با زعفران، دو شرکت‌کننده واکنش نسبی و کامل (۵۰ درصد) نشان دادند، در حالی که در گروه دارونما، هیچ واکنشی دیده نشد. همچنین، دو مرگ در دارونما و یکی در گروه زعفران رخ داد. این تحقیقات نشان می‌دهند که این گیاه می‌تواند برای بیماران مبتلا به متاستاز کبد و سرطان‌های دیگر مفید باشد.

دم‌نوش زعفران اساساً ضدافسردگی و نشاط‌آور بوده و به بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک می‌کند؛ همچنین مدر (ادرار آور) بوده و نتیجتاً برای شست‌وشوی کلیه‌ها و مثانه مفید است. تسهیل در هضم غذا، رفع نفخ معده، تسهیل گردش خون و خون‌سازی از فواید دیگر آن است همچنین خاصیت آنتی‌اکسیدانی و نتیجتاً ضد سرطانی نیز دارد. (نام علمی: Crocus sativus) زعفران ویژگی سرخوشی داشته و امروزه برخی شرکت‌های دارویی اروپایی از آن به عنوان اینتگراتور ضد افسردگی استفاده می‌کنند. کروسین و سافرانال موجود در زعفران تأثیری مشابه داروی فلوکستین داشته و از بازجذب دوپامین، نوراپی نفرین و سروتونین جلوگیری نموده و بدین ترتیب اثر ضد افسردگی خود را اعمال می‌نماید. کاهش میزان سروتونین منجر به افزایش علائم “PMS” یا سندرم پیش قاعدگی و به ویژه افسردگی می‌شود. نتیجه مطالعات نشان می‌دهد کروسین و سافرانال موجود در زعفران از بازجذب سروتونین جلوگیری کرده و در نتیجه منجر به افزایش مقدار سروتونین و کاهش علائم افسردگی در زنان مبتلا به “PMS” می‌شود. از آنجاییکه افسردگی از مهم‌ترین عوامل کاهش میل جنسی است، بهبود افسردگی موجب افزایش میل جنسی نیز می‌گردد. به‌طور کلی ۸٪ از زوج‌های ایرانی مبتلا به ناباروری هستند و در این میان سهم مردان ۴۰٪ است. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد “ROS: Reactive Oxygen Species” یکی از دلایل کاهش باروری در مردان است. به این ترتیب که “ROS” به ویژه رادیکال‌های آزاد، سبب پراکسیداسیون اسیدهای چرب و آسیب به غشای سلولی اسپرم و محتوای ژنتیکی آن می‌گردد و در نتیجه سبب مختل شدن تحرک اسپرم و همچنین آسیب به DNA می‌شود و در نتیجه منجر به لقاح ضعیف می‌گردد. کاروتنوئیدهای موجود در زعفران به ویژه کروسین و کروستین که آنتی‌اکسیدان می‌باشند با جلوگیری از فعالیت “ROS” از اکسیداسیون اسیدهای چرب در غشا جلوگیری کرده و در نتیجه سبب افزایش تحرک و بهبود مورفولوژی اسپرم و همچنین عملکرد جنسی آقایان می‌گردد. زعفران با محدودسازی سنتز RNA و DNA در سلول‌های سرطانی، قطع واکنش‌های زنجیره‌ای رادیکال‌های آزاد، از طریق فعالیت آنتی‌اکسیدانی ترکیبات خود در پیشگیری و بهبود سرطان کمک می‌کند. همچنین ترکیبات کاروتنوئیدی بر آنزیم “Topoisomerase 2” برهم کنش دارد که این خاصیت به فعالیت سیتوتوکسیکی زعفران بر می‌گردد و سبب آپپتوز سلول‌های سرطانی می‌شود. زعفران به عنوان طعم دهندهٔ غذا و برای رنگ پارچه، در کشورهای در حال توسعه و توسط صنعت گران به مقدار زیاد استفاده می‌شود. در طب سنتی، زعفران به عنوان مسکن، خلط آور، محرک جنسی و معرق، کاربرد دارد. در گزارش‌های داستان گونهٔ مربوط به مناطق استوایی آسیا، از خمیری نام برده شده که مخلوطی از زعفران و چوب صندل است و این خمیر امروز همچون گذشته به صورت مرهمی آرامش بخش برای پوست‌های خشک مصرف می‌شود.

ایرانیان ضمن صدور زعفران به بسیاری از نقاط جهان باستان، خواص آن را به یونانی‌ها، رومی‌ها، چینیها و اقوام سامی از جمله عرب‌ها معرفی کردند و شیوه زراعت آن را در سده‌های اول تا چهارم هجری به امت‌های اسلامی اطراف مدیترانه آموختند. به این ترتیب که نخستین زعفران کاری به وسیله ایرانیان تبعید شده توسط معاویه در نواحی شام دایر شد، سپس کاشت زعفران در شمال آفریقا و اندلس (اسپانیای اسلامی) و صقلیه (سیسیل) رواج یافت و اقوام ایرانی همچون رستمیان و بنوطبری در انتقال فرهنگ زعفران کاری مؤثر بودند. مستندات تاریخی تاریخچه زعفران بیانگر این واقعیت است که ایرانیان از روزگاران کهن به زر و زعفران علاقه و توجهی زیاد داشته‌اند، به‌طوری‌که در جشن‌ها و سرورها و مجالس بزم و نشاط مانند عروسی‌ها و اعیاد، یا استقبال از بزرگان و زائران زر و زعفران نثار قدم‌ها می‌کردند. در برپایی با شکوه‌تر این‌گونه آئین‌ها، ضمن آذین‌بندی و آینه‌بندان، سکه‌های زرین و سیمین را به همراه زعفران و گل و نقل بر سر عروس و داماد یا شخصیت‌های مورد نظر و گاهی همه حاضران در این‌گونه مراسم می‌ریختند. در برخی از مراسم زعفران را به تنهایی یا همراه با مشک و عنبر و عود دود می‌کردند و گلاب می‌پاشیدند. در عصر هخامنشیان نیز زعفران برای تزئین گرده‌های نان و معطر کردن خوراک‌ها به کار می‌رفته‌است. در دوره پارت‌ها زعفران ایران به یونان و روم فرستاده می‌شد، بعداً چین هم از مشتریان زعفران ایران شد. در عصر ساسانیان کاشت زعفران در قم نیز رایج شد و مرغوبیت محصول آن‌ها شهرت یافت. در همان روزگار زعفران در پرداخت کاغذهای گران‌قیمت کاربرد پیدا کرد، اما پیشتر از آن محلول زعفران به عنوان مرکب تحریر استفاده می‌شد و تا قرن‌ها بعد در ترکیب مرکب‌های تحریر مرغوب به کار می‌رفته‌است.

با وجود قیمت بالای زعفران، این ماده به عنوان رنگ پارچه به ویژه در چین و هند به کار می‌رود. این رنگ در دراز مدت ناپایدار است؛ رنگ زرد و نارنجی به سرعت به یک زرد رنگ پریده کرمی بدل می‌شود. حتی در همان دم، زعفران پرچم، یک رنگ زرد و نارنجی درخشان را ایجاد می‌کند؛ افزایش غلظت زعفران سایه‌های قرمزی را در پارچه فراهم می‌کند. لباس رنگ شده با زعفران به‌طور سنتی برای جشن‌های تشریفاتی مهیا می‌شد، بر این دلالت داشت که زعفران نقشی کلیدی بر عهده دارد. در قرون وسطی در ایرلند و اسکاتلند راهبان یک لباس کتان بلند به نام «لینه» به تن می‌کردند، که به‌طور سنتی با زعفران رنگ می‌شد. در بافت‌شناسی، هایماتوزیلین-فلوکسین-زعفران (رنگ‌آمیزی اچ‌پی‌اس) و رنگ‌آمیزی موات به عنوان رنگ‌آمیزی بافت‌ها برای ایجاد ساختارهای بیولوژیک قابل مشاهده تر زیر میکروسکوپ استفاده می‌شوند. زعفران رنگ کلاژن را زرد می‌کند. تلاش‌های فراوانی برای جایگزینی زعفران با رنگ‌دهنده‌ای ارزانتر صورت گرفته‌است. جایگزین معمول زعفران در غذا-در میان دیگران، زردچوبه و گلرنگ- یک زرد درخشان شعله‌ور ایجاد می‌کنند که به سختی با می‌توان آن را از زعفران تشخیص داد. رنگ‌دانه زعفران کروسین زردینه می‌باشد؛ این دربرداشت‌های کمتر خسته‌کننده کشف شده‌است. مطالعات چین در حال ادامه است. در اروپا رشته‌های زعفران ترکیبات کلیدی یک روغن معطر با نام «کروسینوم» را تشکیل می‌دادند، که شامل مواد رنگارنگی مانند آلکانت، خون اژدها (برای رنگ)، و شراب (دوباره برای رنگ) می‌بود. کروسینوم به عنوان عطر به موی سر افزوده می‌شد. یک کاربرد دیگر شامل مخلوط کردن زعفران با شراب برای تولید یک اسپری چسبناک زرد رنگ بود؛ این اسپری به‌طور فراوان به عنوان خشبوکننده هوا در آمفی تئاترهای رومی به کار می‌رف

استفاده‌های مردم عوام از زعفران به عنوان یک داروی گیاهی، افسانه‌ای و تاریخی است. زعفران به دلیل ضد نفخ بودن (خنثی کردن درد شکم و نفخ) و افزایش جریان خون لگن مورد استفاده قرار می‌گرفت. اروپاییان در قرون وسطی برای درمان اختلالات تنفسی مانند سرفه و سرماخوردگی، تب، آبله، سرطان، هیپوکسی و آسم استفاده می‌کردند. هدف‌های دیگر عبارت بودند از: اختلالات خون، بی خوابی، فلج، بیماری‌های قلبی، ناراحتی معده، نقرس، خون‌ریزی مزمن رحم، قاعدگی دردناک، آمنوره، کولیک نوزاد و اختلالات چشم. برای ایرانیان و مصریان باستان، زعفران یک محرک جنسی، یک پادزهر با کاربرد عمومی، یک محرک هضم غذا، و یک ایجادکننده مقاومت در برابر اسهال خونی و سرخک بود. پزشکان قدیمی اروپایی و دکترین امضا، رنگ زرد زعفران را نشانه‌ای از درمانی برای زردی قلمداد می‌کردند.

چگونه زعفران تقلبی را بشناسیم؟‌ چون زعفران بسیار گران‌قیمت می‌باشد، از قدیم سوداگران حقه باز در آن دستکاری می‌کردند. مهم‌ترین تقلبی که به عنوان زعفران صورت می‌گیرد گل رنگ می‌باشد که شباهتی به زعفران دارد و می‌تواند ایجاد رنگ زرد کند. گاهی برای اضافه شدن وزن به آن روغن یا آب نبات و عسل افشانه می‌کنند. بهترین نوع زعفران زعفرانی است که به آن دختر پیچ می‌گویند یعنی صد درصد طبیعی است و سر ریشه دست نخورده‌است مانند رشته‌ای نخ قرمز است که پایین آن سفید و نیمه بالای آن قرمز است. از موردهای دیگر تقلب در زعفران می‌توان اضافه نمودن نمک و شکر به زعفران را نام برد که جهت افزایش جرم آن صورت می‌گیرد همچنین کاکل ذرت به دلیل داشتن شباهت به دم زعفران گاهی رنگ آمیزی می‌شود و به جای زعفران فروخته می‌شود .

زعفران در صنایع مختلف تا کنون به خوی نقش ایفا کرده است که این صنایع از خوراک و دارو، تا پوشاک و حتی محصولات آرایشی بهداشتی دیده شده اند. زعفران علاوه بر اینکه به عنوان منبع درآمد به شمار می آید، به عنوان یک خوشبو کننده محیطی نیز شناخته می شود از دیرباز کار ساختن عطر با زعفران در میان افراد رونق داشته است. جالب این است که در گذشته های دور خوش عطر ترین فضا ها مخصوص به مکان هایی بود که با زعفران محیط را خوش بو می کرده اند. اما در این باره بحث هایی وجود دارد آیا ساختن عطر با زعفران مقرون به صرفه است؟ در صنایع همیشه باید به دنبال این بود که هزینه ها انقدر ارزش داشته باشند تا بتوان با خرید چیزهای کم هزینه زیاد انجام داد و از این کار راضی بود. حالا این جا این بحث به میان می آید که آیا خرید یک قطره عطر زعفران انقدر ها به صرفه است که بخواهیم برای آن هزینه کنیم؟ این یم قطره ۱۶ صدم گرم است! واقعا چرا باید این کار را انجام بدهیم. وقتی به میزان کمی از این گیاه دقت می کنیم یادمان می افتد که طلا هم همین حساسیت را دارد! ساختن عطر با زعفران از چه بخشی از این گیاه صورت می گیرد؟ زمانی که می خواهیم کار ساختن عطر با زعفران را شروع کنیم باید از کلاله مرغوب استفاده کنیم. در واقع برای یک گرم اسانس مرغوب زعفران باید چندین گرم کلاله در اختیار داشته باشیم .سافرانال بخشی مهم از رایحه دلپذیری است که انگیزه ساختن عطر با زعفران را در افراد ایجاد می کند. پیش از این از زعفران به طور مستقیم برای خوش عطر کردن محوطه ها استفاده می کردند اما حالا این گیاه قیمتی بیشتر مورد عنایت قرار گرفته و عطرها در محدوده آزمایشگاه و به طور کاملا حساس تهیه می شوند تا حتی کمی از این گیاه به دور ریخته نشود و ضایع نگردد حراست از فرمول ساختن عطر با زعفران فرمول هایی که در ساخت عطر با زعفران ایجاد شده اند فرمول های محرمانه ای هستند که در اختیار شرکت های خاصی هستند و این شرکت ها به شدت از ان محافظت می کنند. از سویی این عطر گران قیمت است و از طرفی رقبا نباید به سادگی به این دانش دست پیدا کنند. با توجه به این که عطر های کنونی و سلیقه مردم به سمت عطر های طبیعی رونق پیدا کرده است . .

مهم‌ترین ترکیبات موجود در زعفران شامل ترکیبات زرد رنگ که به خوبی در آب محلول‌اند (مشتقات کروستین)، ترکیبات تلخ از جمله پیکروکروسین که به ویژه مقوی معده می‌باشند، مواد معطر (اسانس) که مهم‌ترین ترکیب آن سافرانال می‌باشد که گاهی تا ۱درصد زعفران را تشکیل می‌دهد، روغن ثابت به میزان حداکثر ۱۰درصد، رطوبت حدود ۱۳۱۰ درصد و ترکیبات معدنی حدود ۵درصد می‌باشد

اسپانیا حتی یک تن تولید زعفران ندارد ولی حدود یکصد تن در سال ۱۳۹۳ زعفران صادر کرده‌است. امارات حتی یک مزرعه زعفران ندارد ولی جزو کشورهای عمده صادرکننده زعفران جهان است. افغانستان در سال ۱۳۷۰ حتی یک کیلو تولید زعفران نداشت اکنون سخن از ۱۴ تن تولید می‌کند. افغانستان برای صادرات زعفران خود به آمریکا و هند و چین هیچ مانع تعرفه‌ای ندارد. رقبای جدیدی از جمله افغانستان، یونان، مراکش، ترکیه و هند در زمینه تولید و تجارت زعفران فعال شده‌اند. چین با روش‌های گلخانه‌ای به تولید زعفران روی آورده‌است.

هرچند اغلب فکر می‌کنیم ادویه‌ها، فواید خاصی ندارند و صرفا ابزاری برای مزه دادن به غذا هستند، اما واقعیت این است که ادویه‌ها، حاوی مقادیر زیادی از مواد مغذی خاص مانند ویتامین ث می‌باشند. اسید اسکوربیک یا همان ویتامین ث، برای سلامت انسان فوق‌العاده ضروری است، چون باعث تحریک سیستم ایمنی بدن برای تولید گلبول‌های سفید می‌شود که خط مقدم دفاعی بدن در برابر بیماری‌ها بوده و همچنین برای تولید کلاژن، ضروری است، کلاژن هم برای تولید سلولی در بدن جهت ترمیم زخم و جراحت، رشد عضله، ترمیم رگ‌های خونی و تولید بافت، لازم است.

عده‌ای از پژوهشگران منشأ و جایگاه تاریخی زعفران را ایران می‌دانند و عده‌ای مانند پروفسور محمد یوس تینگ نیز بر این نظر هستند که جایگاه اولیه آن کشمیر هند بوده و از آنجا به ایران و یونان قدیم برده شده‌است. اما برابر نظر استاد براکریتی گوبتا اولین بار زعفران در دوره امپراتوری پارسی حدود ۵۰۰ سال قبل از میلاد وارد کشمیر هند شده‌است. اما در دوره امپراتوری مغول به صورت انبوه از ایران به کشمیر و منطقه بامبور کاروا در شرق سریناگار آورده شده‌است و از این دوره تاکنون کشت زعفران در کشمیر ادامه داشته‌است. زعفران از دیر باز بروی کمربند گسترده‌ای از اوراسیا کشت می‌شود و تولیدکننده‌های عمده آن از دوران باستان تاکنون ایران، اسپانیا، کشمیر و یونان بوده‌اند و بر تجارت این محصول تسلط دارند. همچنین این محصول در سافرون والدن بریتانیا نیز به‌طور موفق رشد کرده‌است. کشت زعفران در آمریکا برای نخستین بار در کلیسای اسونگفلدر در پنسیلوانیا شروع شد. در دهه‌های اخیر کشت آن به نیوزیلند، تاسمانی، و کالیفرنیا نیز گسترش یافته‌است. ایران نزدیک به ۹۰–۹۳ ٪ از تولید جهانی زعفران را در اختیار دارد و به عنوان صادرکننده اصلی در راس تمام سرزمین‌های زیر کشت زعفران به‌شمار می‌آید.

ظاهر زعفران را چگونه شناسایی کنیم؟‌ از لحاظ ریخت‌شناسی، دسته‌بندی زعفران از طریق مشخصه‌ها و ریخت برگ، کلاله، خامه، گلبرگ، کاسبرگ، پیاز (سوخ) و چمچهٔ آن انجام می‌گیرد. پیاز زعفران دارای الیاف قهوه‌ای‌رنگ است که در برخی گونه‌ها بسیار فشرده و در گونه‌هایی دیگر کم‌پشت‌تر می‌باشد و از ورای آن رنگ سفید پیاز به وضوح دیده می‌شود.

بعد از خشک کردن و جداسازی زعفران آماده بسته بندی و عرضه می گردد. مهمترین عواملی که طی نگهداری زعفران می تواند موجب تخریب و کاهش کیفیت آن شود عبارتند از: 1-   رطوبت محصول و رطوبت نسبی هوا 2-   نور به ویژه نور مستقیم خورشید 3-   درجه حرارت محیط نگهداری زعفران 4-   اکسیژن 5-   جنس بسته محتوی زعفران جهت حفظ ویژگی های زعفران( رنگ،طعم،عطر آن) بررسی های انجام شده در خصوص جنس ظروف بسته بندی به ترتیب بهتر است شیشه ای تیره ،ظروف شیشه ای روشن پلی اتیلن ها و در دمای زیر 4 درجه و در رطوبت نسبی کمتر از 10درصد نگهداری می گردد. عامل رنگ زعفران ماده ای به نام کروستین عامل طعم زعفران ماده ای تلخ به نام پیکروکروسین و عامل عطرو بوی زعفران ماده ای به نام سافرانال می باشد که این ترکیب سافرانال در طی مراحل خشکاندن از ماده پیکرو کروسین حاصل می گردد. دو عامل رطوبت و دما تاثیر گذاربردوعامل رنگ و طعم زعفران بوده،اما عامل عطری در زعفران،تحت تاثیر عاملی قرار نمی گیرد.

شاید تا کنون به خوراکی خاصی برای تقویت هوش برخورد نکرده باشید چرا که معمولا گفته می‌شود هوش و حافظه بخشی از بدن آدمی هستند که کاملا ارثی هستند. اما خوشبختانه مصرف زعفران در این باره دیدگاه‌ها را تغییر داده است. متخصصان متوجه شده‌اند که زعفران به دلیل دارا بودن موادی همچون قادر است که روی هوش و حافظه افراد تاثیر مثبت بگذارد. هر چند که خواص زعفران موجب شده که یکی از غیرقابل تغییر‌ترین چیزها یعنی هوش و حافظه دستخوش تغییر و بهبود قرار بگیرد اما نباید فراموش کرد که مصرف این گیاه نیز حد و حدودی دارد و افراط در آن مرگ آور است.

زعفران ، خریدش جزء آن دسته از خرید‌هایی است که مشتری باید تمام حواسش را در حین خرید جمع کند تا سرش کلاه نرود؛ به خصوص که این کار به سهولت انجام می‌گیرد. از آنجایی که نسبت به سایر محصولات کشاورزی، زعفران ارزش مادی بیشتری دارد، بیش از آنکه توجه خود را بر روی برند و یا سایر مشخصات ظاهری این محصول معطوف کنیم، باید چگونگی تشخیص زعفران اصل از تقلبی را یاد بگیریم. علت آن است که «گل رنگ» شکل و ظاهری مشابه زعفران داشته و برخی از کاسبان سودجو، آن را به‌جای زعفران اصل به مشتری می‌فروشند. تشخیص زعفران‌های اصلی از روی سرشاخه کلاله زعفران ساده‌ترین روش محسوب می‌شود. چراکه سرشاخه‌های کلاله زعفران سه‌شاخه و قسمت بالای آن شیپوری بوده که هرچه پایین‌تر می‌آید باریک‌تر می‌شود ضمن اینکه دارای مقداری طعم تند است؛ اگر زعفران شیرین باشد به این معناست که کاسب برای افزایش وزنش مقداری نمک یا شکر به آن افزوده است.  البته چنانچه زعفران ها پودر شده باشند تنها با دستگاه‌های آزمایشگاهی قابل‌ تشخیص هستند. همچنین برخی دیگر برای تشخیص مرغوبیت زعفران، یک رشته از آن را بین کاغذ کاهی و روزنامه فشار می‌دهند و در صورتی که اثر چربی به‌جا نماند زعفران را مرغوب و اصل می‌نامند. اگر چه برخی از خانواده‌ها اصل یا تقلبی بودن برایشان اهمیتی ندارد و صرفاً رنگ است که مدنظرشان است، با این حال لازم است که بدانید از جمله رنگ‌های شیمیایی مصنوعی بکار رفته در تقلب زعفران، رنگ غیرمجاز آلرژی‌زا و سرطان‌زای تارترازین است که علاوه بر خسارت اقتصادی، یک خطر بهداشتی و تهدیدی برای سلامت مصرف کننده  نیز به شمار می‌رود. یک راه دیگر قرار دادن برخی تار و رشته زعفران در آب  و حل کردن آن است. در صورتی که پس از رنگین شدن آب، الیافی نخ مانند باقی بماند آن زعفران تقلبی خواهد بود. در مجموع کسانی که این محصولات تقلبی را می‌فروشند، بسته بندی آن‌ها فاقد مشخصات کامل و صحیح تولیدکننده است. به همین دلیل به کرات توصیه شده تا در حین خرید از ذکر تمام اطلاعات پی آمده، در انواع بسته‌بندی‌شده از جمله: نشانی کامل کارخانه، شماره تلفن، شماره پروانه ساخت، نام و ثبت تجاری، سری ساخت یا تولید، تاریخ تولید و انقضا، وزن خالص، نوع و درجه‌بندی زعفران، علامت استاندارد، علامت تأیید وزارت بهداشت مطمئن شوید.

در یک مطالعه در کشور مالزی، محققان خاصیت سیرکنندگی زعفران را مور د پژوهش قرار دادند. به گروهی از زنان شرکت‌کننده دو بار در روز کپسول Satiereal ( داروی سیری تهیه شده از گیاه زعفران – مترجم) و به گروه دیگر یک دارونمای غیر فعال بدون هیچ محدودیتی در دوز مجاز روزانه داده شد. پس از دو ماه، میزان مصرف میان‌وعده‌ها در شرکت‌کنندگانی که از عصاره‌ی زعفران استفاده کرده بودند کاهش یافته بود و وزن بیش‌تری نسبت به گروه کنترل از دست داده بودند. در نهایت محققان به این نتیجه رسیدند که این گیاه می‌تواند با مهار اشتها به درمان چاقی کمک کند و سبب کاهش وزن شود.

ریشه ی نام زعفران از کجاست؟ در لغتنامه ریشه‌شناسی آنلاین آمده‌است که واژهٔ زعفران از طریق زبان عربی به زبان‌های دیگر راه یافته و اصل ریشه آن نامعلوم است. در حقیقت در خصوص این واژه نیز مانند بسیاری از واژه‌های دیگر غربی‌ها در مورد منشأ عربی آن به خطا رفته‌اند ریشه این واژه به پارسی باستان و به سانسکریت برمی گردد و درشاهنامه نیز با تلفظ زعفران آمده‌است. این واژه در متون عربی سابقه کمتری از زبان فارسی دارد و متون عربی که واژه زعفران را بکار برده‌اند به کتب ایرانیانی مانند ابوعلی سینا و رازی برمی گردد. گیاه زعفران بومی ایران و هند است و در هیچ کشور عربی به صورت طبیعی نمی‌روید. همچنین گفته شده زَعفَران یا زفران عربی‌شدهٔ یا تغییر یافته زَرپَران همچنین واژهٔ فارسی برای گیاه زعفران کُرکُمیا زَرپَران (زعفران عربی شده زرپران است و زَرپَران است که وارد عربی شده و تلفظ زعفران یافته‌است. گفته شده ممکن است واژه زعفران ریشه اکدی داشته باشد. نام دیگر آن در فارسی میانه به صورت کورکوم (kurkum) تلفظ می‌شد. در زبان ترکی زفرون (زفرو)] و در عربی الزعفران در انگلیسی saffron در اسپانیایی azafrán در فرانسه safrane در ایتالیایی zaferano به هندی zuffron تلفظ می‌شود. سابقهٔ کاشت زعفران در ایران (به خصوص زعفران قائنات) به بیش از ۳۰۰۰ سال پیش بازمی‌گردد. این گیاه رنگی و گران‌بهای چندین ساله، بدون ساقه‌است و پیاز دارد و چون درخاک کویر به عمل می‌آید، به طلای سرخ یا طلای کویر شهرت یافته‌است. برای به دست آوردن یک کیلوگرم زعفران خشک به ۱۱۰/۰۰۰ تا ۱۷۰/۰۰۰ گل زعفران نیاز است. همچنین یک کارگر باید ۴۰ ساعت کار کند تا ۱۵۰/۰۰۰ گل را بچیند. زعفران به علت طعم و رنگ و عطر عالی، کاربردهای فراوانی در تولید فراورده‌های غذایی، دارویی و شیمیایی دارد و با توجه به محدودیت کشت و تولید، از فراورده‌های گران‌قیمت به‌شمار می‌رود. ایران با متوسط تولید ۹۰ تا ۹۳ درصد از مجموع تولید جهانی زعفران (بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ تن در سال) در این زمینه مقام اول را داراست. اسپانیا با تولید متوسط ۲۵ تن، مقام دوم و کشورهای هندوستان، جزایر اسپرون روسیه، سنگاپور، مالزی، ژاپن، تایوان، چین، فرانسه، ایتالیا، آلمان، استرالیا و یونان با تولید متوسط ۲۵تن، مجموعاً مقام سوم را به خود اختصاص می‌دهند. مرکز اصلی پرورش این گیاه، مناطق کویری و کم‌آب جنوب خراسان است و سابقهٔ زعفران کاری در این منطقه، به ۷۰۰سال پیش بازمی‌گردد. زعفران از محدود گیاهانی است که در شرایط سخت زیستی پرورش می‌یابند. با توجه به آن که جایگاه تاریخی زعفران در ایران بوده و منشأ آن نیز ایران است، این گیاه یکی از جذابیت‌های ویژهٔ ایران به‌شمار می‌آید. زَعفِران گیاهی دارویی و صنعتی است. به بخش کلاله یا قرمزی گل زعفران سرریشه می‌گویند. این بخش در ابتدای برداشت به رنگ قرمز روشن است ولی به مرور رنگ آن به تیرگی می‌گراید. تازهٔ آن از عطر خوش طعمی برخوردار است و به غذاها طعم و لذت خاصی می‌دهد. برای کشاورزان در خراسان، زعفران (طلای سرخ) درآمد اصلی است. این گیاه تنها دو بار در سال – اول آبان‌ماه (قبل از محصول‌دهی) و اوایل آذرماه (در پایان محصول‌دهی) – به آب نیاز دارد و تا بهار، آب باران و برف برای آن کافی است. کاشت، داشت و برداشت آن فرصت‌های فراوان شغلی به وجود می‌آورد، حمل و نقل آن گران تمام نمی‌شود و توان ارزآوری دارد. از آماری که به گونه‌ای نه چندان دقیق دربارهٔ زعفران و زعفران کاران ایران منتشر می‌شود، چنین برمی‌آید که بیشتر از صدهزار خانوار، به ویژه در شهرستان‌های تربت حیدریه، تایباد (طیبات)، باخرز، گناباد و بجستان در استان خراسان رضوی و شهرستان‌های قائن، فردوس، سرایان و بیرجند در استان خراسان جنوبی و شهرستان‌های اقلید و استهبان در استان فارس از این محصول روزگار می‌گذرانند. از حدود ۲۳۰ تن زعفرانی که هرسال در جهان تولید می‌شود، بیش از ۱۷۰ تن آن در خراسان به دست می‌آید. گذشته از سایر مناطق ایران بقیه عمدتاً در اسپانیا، یونان، مراکش، هند و افغانستان تولید می‌شود. استان خراسان رضوی با تولید حدود ۱۷۰ تن زعفران و سهم ۷۵٫۵ درصدی از تولید این محصول، مقام اول را در کشور داراست.

زعفران به علت دارا بودن مواد تلخ موجب سهولت هضم غذا می شود.تحقیقات اخیر نشان می دهد که ترکیبات فعالی چون Crocin , Crocetin و انواع دیگری از کارتنوئیدها در زعفران وجود دارند که می توانند حالت توموری بافتها را کاهش دهند و خاصیت ضد سرطانی دارند و نیز می توانند میزان چربی سرم خون را کاهش داده و از ایجاد حالت هیپولیفمیک (hypolipemic) در سرم خون جلوگیری کند ، اکسیزناسیون بافتها را افزایش داده و نیز می تواند از اختلالاتی نظیر آلزایمر و پارکنیسون بطور قابل ملاحظه ای جلوگیری کند. همچنین از زعفران در درمان دامنه وسیعی از اختلالات جسمی مانند زکام ،نقح ،سوء ها ضمه یرقان، هپاتیت، اسپاسم و دیابت و … و نیز به عنوان یک ماده اشتها آور ،نشاط آور ،محرک معده و … استفاده کرد.

اگر پوست کدر و خشکی دارید، می‌توانید با استفاده از لیمو و زعفران یک ماسک صورت تهیه کنید. لیمو پوست‌تان را از درون و به طور عمقی پاک می‌کند، در حالی که زعفران به آن درخشش می‌دهد. برای درمان خشکی پوست با استفاده از زعفران دستور زیر را دنبال کنید: – چند قطره آب لیمو را با یک قاشق پودر زعفران مخلوط کنید. – اگر پوست خیلی خشکی دارید، می‌توانید چند قطره شیر هم به آن اضافه کنید. – مواد را خوب مخلوط کنید تا یک خمیر صاف و یکدست حاصل شود و بعد آن را روی تمام قسمت‌های صورت‌تان پخش کنید. – اجازه بدهید ماسک به مدت ۲۰ دقیقه روی صورت‌تان بماند و بعد آن را با آب ولرم شستشو دهید.

 عمر مزرعه:از سال ششم به بعد عملکرد مزرعه کاهش می یابد. 1-باروری خاک:افزودنی کود حیوانی پوسیده هر سال کمک شایانی به افزایش عملکرد می نماید. 2-اندازه بنه کاشت شده: هر چه اندازه بنه بزرگتر باشد محصول سال اول و سال های بعدی بیشتر می شود. 3-تعداد بنه کاشت شده: تعداد بنه بیشتر کشت شده در واحد سطح و کوتاه نمودن عمر برداشت یک مزرعه به پنج سال منجر به افزایش عملکرد خواهد شد. 4-برداشت به موقع گل: جداد کردن کلاله و خشک کردن صحیح و سریع آن. 5-کنترل آفات، بیماری ها و علف های هرز مزرعه. 6-کاشت بنه در خرداد ماه به جای ماههای پایانی تابستان و اوایل پاییز.

۱- کاهش فشارخون: گلبرک زعفران به دلیل داشتن آنتوسیانین خاصیتی آرامش بخش و کاهنده فشارخون دارد. این ماده دارویی در رنگدانه گلبرگ ها نهفته است. عصاره آبی و اتانولی گلبرگ زعفران انقباضات و فشار خون را کاهش می‌هد. ۲- درمان افسردگی: عصاره اتانول در بدن فعالیت ضدافسردگی انجام می‌دهد. مولکول های فعال گلبرگ ها را ترکیبات فنولی تشکیل می‌دهند. فلانوئید و آنتوسیانین دو ماده فنولی هستند. آنتوسیانین کاهش درد و شادی آوری خوانده می‌شود که در درمان افسردگی تاثیر دارد. ۳- بیماری های قلبی: گل زعفران خاصیت آنتی اکسیدانی دارد. مواد سرشار از آنتی اکسیدان در حفظ سلامت قلب مفید هستند. گلبرگ های گونه کروکوس که زعفران در این گروه قرار می‌گیرد از ترکیبات گلیکوزیدی، فلانوئیدی و آنتوسانین بهره می‌برند. این ترکیبات دارای خاصیت ضد اکسیدان هستند. دیگر خواص گلبرگ زغفران آنتی رادیکال بودن آن است که بدن و قلب را در برابر رادیکال های آزاد محافظت می‌کند. ۴- سرطان: گل زعفران منبعی از ترکیبان فانکشنال و ضد رادیکال به شمار می‌رود که خاصیت ضدسرطانی دارد. آنتوسیانین ها که زیرگروهی از فلانوئیدها هستند مسئولیت ایجاد رنگ دهی بنفش، قرمز و آبی به گل و میوه ها را دارند. این ماده بسیار ارزشمند به دلیل تاثیر بر آنتی اکسیدان ها خاصیت ضدالتهاب و سرطان ایجاد می‌کند. یکی از خواص گلبرگ زعفران درمان سرطان کبد است. ۵- جلوگیری از نابینایی: از دیگر خواص گلبرگ زعفران می‌توان به بهبود دید چشم، جلوگیری از پیری زودرس و افزایش ایمنی بدن اشاره کرد. ۶- تسهیل در قاعدگی: دم کرده گل زعفران در تنظیم روند قاعدگی نقش موثری دارند.